تعیین جهت جریان

این پست ادامه مطلب پست قبلی است. در پست قبلی به این مطلب پرداختیم که شما برای

ادامه  تحلیل های هیدرولوژیکی  در ArcGIS باید از رستر  DEM خود رستر Fill تهیه کنید .

تعیین جهت جریان  :

عملیات تعیین جهت جریان در ArcGIS از طریق فرمول زیر تعیین میشود :

maximum drop = change in z-value / distance

جهت حداکثر جریان = تغییر ارزش ارتفاعی در پیکسل های رستر / فاصله بین آنها

نکته مهمی که باید در نظر داشته باشید این است که رستر ورودی شما DEM  اولیه نخواهد بود .

بلکه باید از DEM تغییر یافته یعنی DEM که عملیات Fill بر روی آن انجام گرفته استفاده کنید . 

به مسیر |  ArcToolbox | Spatial Analyst Tools | Hydrology | رفته و  بر روی Flow Direction 

دو بار کلیک کنید .

در بخش Input surface raster ( رستر ورودی)، رستر DEM تغییر یافته ( Fill) را انتخاب کنید .

در بخش  Output flow raster ، مسیر ذخیره رستر خروجی خود را تعیین کنید .

گزینه Force all edge cells to flow outward را غیر فعال کنید .

بر روی  OK کلیک کنید .

رستر جهت جریان علاوه بر اینکه اطلاعات خوبی درباره جهت جریان آب در آبراهه ها ارائه میدهد،

 تعیین آن برای ادامه مراحل بعدی عملیات های هیدورلوژیکی الزامی است .

منبع : نرم افزار ArcGIS 9.2

باز هم هیدرولوژی و GIS

با سلام بر دوستان عزیز. این وبلاگ خیلی رنگ و بوی GIS گرفته . در مطلب قبلی توضیحات

مختصری  درباره ابزار های هیدرولوژی در نرم افزار ArcGIS توضیحات مختصری دادیم .در این مطلب

میخواهیم بیشتر به این بخش از ArcGIS بپردازیم .پس با من همراه باشید .

شما به عنوان یک GIS دان و مهندس منابع طبیعی میخواهید حوزه آبخیز ، آبراهه ها ، رده بندی

 آبراهه ها و جهت جریان  منطقه خاصی را  پیدا کنید  .این رو بدونید که اگر داده های شما

دقیق  باشد و خطای کمی داشته باشد ، محاسبات هیدرولوژیکی در محیط  دیجیتالی بسیار

 دقیقتر از کار های دستی خواهد بود .

 تهیه نقشه DEM منطقه : 

 شما  DEM منطقه خود را میتوانید از سازمانها و یا 

 شرکت های مرتبط با نقشه برداری یا GIS خریداری کنید و یا خود به ایجاد DEM تن بدهید که

 واقعا حوصله زیادی میخواهد ( اگر راه آسانی سراغ دارید ، دریغ نکنید ) .

ما فرض را بر این  گذاشتیم که DEM شما آماده است . DEM رایج ترین داده دیجیتالی سطح

 زمین است که ویژگی های ارتفاعی سطح زمین را نشان میدهد .معمولا DEM خطاهایی دارد و

 شما برای اینکه  نتایج دقیقی داشته باشید باید این خطاها را برطرف کنید .خطا های DEM به دو

 دسته SINK ها و PEAK ها تقسیم میشوند ( سعی کنید این کلمات را به فارسی ترجمه نکنید ) .

SINK ناحیه ای است که با ارزش های ارتفاعی بالاتر از خود احاطه شده است ( میشه گفت

 گودال  یا چاله.بازم میگم ترجیحا اسم انگلیسی رو به خاطر بسپرید ) . SINK ناحیه  زهکشی

درونی است .برخی از این نوحی ممکن است به طور طبیعی ایجاد شده باشند.مثلا در نواحی

 کارستی یا یخچالی  ( مارک1988) .با این وجود برخی از SINK ها باعث کاهش دقت DEM 

میشوند .PEAK ها ( قله ها ) دقیقا عکس SINK  ها هستند و در محاسبات جهت جریان

کمتر استفاده میشوند.

نکته : هر چه قدرت تفکیک DEM  کمتر باشد ، SINK های بیشتری در DEM  خواهید داشت .

اولین کاری که شما باید انجام بدهید این است که قبل از تحلیل ،SINK ها را از نقشه DEM حذف کنید .

ایجاد DEM بدون SINK :

در محیط ArcToolbox ، ArcMAP را باز کنید  و به مسیر Spatial Analyst Tools | Hydrology | Fill 

بروید .در قسمت input surface raster  ، نقشه DEM خود را انتخاب کنید . Output surface raster 

 را میتوانید به دلخواه خود تغییر دهید ( نام و مسیر ذخیره DEM خروجی ) .

Z limit  را خالی بگذارید ( پیش فرض را قبول کنید ) . 

تکمه OK را بزنید . کمی صبر کنید تا نتیجه پردازش را مشاهده کنید .ممکن است فکر کنید نتیجه

 کار تفاوتی با DEM قبلی نکرده است . ولی اینطور نیست . DEM جدید بدون SINK میباشد .

اولین مراحل هیدرولوژیکی  ArcGIS را فرا گرفتید . منتظر مراحل بعدی باشید .

پیشنهاد یا انتقاد یا... یادتون نره

منبع : نرم افزار ArcGIS 9.2

        تراوشات ذهنی خودم

 

 

 

 

ابزار هیدرولوژی در ArcGIS

سلام

 .این ابزار یکی از ابزارهای قدرتمند تحلیل و نمایش مکانی در حیطه آبخیزداری است . 

برای مشاهده این  ابزار به مسیر زیر در ArcGIS بروید :

در پنجره Toolbox به Spatial analyst tools و سپس Hydrology بروید .در این بخش شما

 چند ابزار میبینید که به ترتیب زیر است .

Basin : این ابزار با تعیین خطوط ستیغ بین حوزه ها ، حوزه های زهکشی را ترسیم میکند.

این کار با تعیین نقشه جهت جریان( Flow Direction) انجام میشود .

Fill : با کمک این ابزار شما خطاهای نقشه ارتفاعی DEM خود را برطرف میکنید .

چرا که این نقشه ممکن است حفره هایی (SINK . بهتره که نام انگلیسی رو یاد بگیرید )

که در انجام عملیات اختلال ایجاد میکنند .بعدا درباره Sink ها بیشتر صحبت میکنیم .

Flow Accumulation : جریان تجمعی در آبراهها را نشان میدهد .این نقشه یکی از

مهمترین مراحل تعیین حوزه آبخیز  و به دست آوردن آبراهه ها از نقشه ارتفاعی است .

در این نقشه خطوطی که بیشترین جریان در آنها وجود دارد ، به خوبی مشخص میشود .

Flow lenght : فاصله یا فاصله وزنی را در طول مسیر جریان به دست میاورد .

Sink : تمامی Sink  ها را در حوزه زهکشی میابد .

Snap pour point : منظور از Pour point همان خروجی حوزه آبخیز است . این ابزار

نقاط  خروجی حوزه آبخیز را به بیشترین تجمع جریان میچسباند .همانطور که میدانید

بیشترین تجمع جریان در آبراهه های نزدیک به نقطه خروجی آبخیز است . نقاط خروجی

 توسط شما  تعیین میشود و این ابزار نقاط تعیین شده توسط شما را به محلی که باید

 در نقشه Flow Accumulation  باشد ، میچسباند .

Stream Link : نقاطی که دو رودخانه به هم مرتبط میشوند به صورت نقطه

 ( در اصطلاح GIS به این نقاط Junction میگویند ) و دو آبراهه که به هم مرتبط میشوند

 Link  میگویند.

Stream order : با این ابزار به راحتی میتوانید آبراهه ها را رده بندی کنید .دو نوع

رده بندی  در این ابزار قابل استفاده است : رده بندی استراهلر ( در پست های قبلی

توضیح دادم ) و رده بندی شرو (Shreve) .

Stream to feature : هر آنچه که تا به حال توضیح دادیم در فرمت رستر انجام میشد .

یعنی ورودی و خروجی شما رستری بود .در بسیاری موارد برای تحلیل های آبراهه

نیاز به  تبدیل رستر به وکتور دارید.این ابزار امکان تبدیل رستری به وکتوری را فرآهم

 میکند.

Watershed  : با این ابزار میتوانید به طور دستی و انتخابی  حوزه  مورد نظر خود را

از DEM به دست آورید .

مطالب بالا فقط معرفی هر یک از این ابزار ها بود .در مطلب بعدی به استفاده از هر یک از

این ابزار ها میپردازیم .

نمایی از حوزه آبخیز و خروجی

 

رده بندی آبراهه ها که توسط ArcGIS انجام شده است .

نقشه ارتفاعی( DEM) که نقشه پایه و اصلی شما است .

نقشه جهت جریان که از DEM تهیه شده است .

نقشه تجمع جریان که یکی از مهمترین نتایج DEM است .

 

 Sink  های نقشه ارتفاعی DEM  که ازنقشه جهت جریان تهیه میشود .

 منبع : به help نرم افزار مراجعه کنید .

ArcCN-Runoff

با سلام بر دوستان عزیز .

این بار  میخوایم به طور عملی هیدرولوژی رو در GIS دخالت بدیم .شما در این مطلب با اضافه کردن ابزارهای

جدید در ArcGIS و کاربرد هیدرولوژِی در GIS  آشنا میشوید .

ArcGIS قدرتمندترین نرم افزار GIS است .  در صورتی که به  این نرم افزار مسلط باشید و یکی از

زبان های برنامه نویسی معمول را آموخته باشید  میتوانید در ارتقای این نرم افزار  سهیم باشیدو یا

ابزار هایی برای  رسیدن به هدف خود در این محیط  بسازید .  

یکی از این ابزار ها ArcCN-Runoff  است که توسط دو دانشمند Min-Lang Huang و Xiaoyong Zhan

ساخته شده .با این ابزار شما میتوانید در محیط ArcGIS عدد CN و رواناب را محاسبه کنید . این در صورتی

 است که  شما داده های خاک ( HydroGroup) و کاربری اراضی را در اختیار داشته باشید .

برای داونلود ArcCN-Runoff   وارد  وبسایت

       http://arcscripts.esri.com/details.asp?dbid=13311 شوید

سپس بر روی download کلیک کنید .پس از اینکه داونلود به اتمام رسید . فولدر  را بازکنید.

در این فولدر ، سه فولدر دیگر ، یک فایل word و یک فیل pdf وجود دارد .فایل pdf مقاله این دو دانشمند

 درباره ArcCN-Runoff  است که در elsevier به چاپ رسیده . در این فایل توضیحات کاملی درباره استفاده

 از این ابزار آمده است . فابل های آموزشی آن در فولدر dll+data است.  فایل های آموزشی را در ArcMAP

وارد  کرده و  از آنها بر اساس روش ذکر شده در مقاله استفاده کنید . 

 فایل dll مورد نظر ما در فولدر src9 است .به ترتیبی که در زیر توضیح دادم  آنرا در ArcMAP وارد کنید .

 

برای بارگذاری این ابزار و هر نوع ابزار دیگر ArcGIS باید به شرح زیر عمل کنید .

در منوی اصلی ArcMAP  ابتدا tools و سپس customize را انتخاب کنید .سپس در پنجره باز شده

add from file  را انتخاب کنید .به مسیری که فایل های ابزار را ذخیره کرده اید رفته و فایل مربوطه را انتخاب

 کنید  ( اکثر فایل ها با فرمت DLL هستند ) . سپس OK  بزنید.حال در منوی اصلی ArcMAP مسیر

 View و Toolbars را بروید .همانطور که میبینید ابزار در toolbars اضافه شده است (  ابزار مورد

 نظر ما  با نام  computing composite curve number است ) .

پیروز و بزرگ اندیش باشید .

 

میان یابی ( با تاکید بر نرم افزار ArcGIS)

با سلام .

یه کامنتی یه پیشنهادی ، انتقادی .این رسمش نیستا .

میانیابی ( درونیابی) ( Interpolation) چیست ؟

روشی برای پیشبینی مقادیر ( ارزش های ) سلول های رستری ( پیکسل) است .این کار بوسیله تعداد محدودی نقاط

نمونه انجام میگیرد .استفاده های این روش در کار های GIS بسیار زیاد است ( به خصوص در رشته های

کشاورزی و منابع طبیعی ) .

از این روش برای به دست آوردن ارتفاع ، میزان بارندگی ، غلظت شیمیایی مواد و... استفاده میشود .

مثال : فرض کنید سطحی در اختیار دارید که دارای 20 نقطه ارتفاعی پراکنده است . هر کدام از این نقاط بیانگر

ارتفاع خاصی هستند .با استفاده از میانیابی میتوانید از ارتفاع تمامی سطح خود آگاه شوید به طوری که هر جای

این سطح را که انتخاب میکنید ، ارتفاع آن نقطه را نشان میدهد .

روش های میانیابی :

برای ایجاد سطوح رستری از داده های نقطه ای ، چند روش وجود دارد که به شرح زیر است .

IDW ، natural neighbours، spline و پر کاربرد ترین آنها که kriging است .

inverse distance weighted یا IDW

در این روش فرض بر این است که نقاط نمونه ای شما از مکان تاثیر میپذیرند . در واقع نقاط نمونه ای اثر وزنی

دارند. به بیان دیگر پیکسل های نزدیک به نقاط نمونه اثر بیشتری نسبت به پیکسل های دورتر از این نقاط

میگیرند . پس این روش در شرایطی مناسب است که با افزایش فاصله از نقاط نمونه ای شما ، وزن

سلول ها کاهش یابد .

مثال : شما به عنوان GIS دان میخواهید قدرت خرید یک مصرف کننده از چندین سوپر مارکت را تحلیل کنید .

مسلما قدرت خرید افرادی که محل سکونت آنها از سوپر مارکت دور است ، کمتر از قدرت خرید افرادی است

که به سوپر مارکت نزدیک هستند . پس باید برای انجام این تحلیل از روش IDW استفاده کنید .

Natural neighbours : این روش همچون روش IDW روشی وزنی است ولی در جزیات با IDW

تفاوت هایی دارد . این روش هنگامی مناسب است که پراکنش نقاط نمونه ناجور باشد .مزیتی که این روش دارد

این است که نیاز به تعیین پارامترهای خاصی همچون Radius ، تعداد همسایه ها یا وزن ندارد .

spline: این روش میانیابی بهترین روش برای سطوحی است که تغییرات آنها تدریجی است ( ارتفاع ، عمق آب

، آلودگی ) . اگر تغییرات زیادی در فاصله افقی کم داشته باشید spline روش مناسبی برای میانیابی نیست چرا

که ارزش های تخمین زده شما را بیش از مقدار واقعی نشان میدهد .

Kriging: در این روش فرض بر این است که فاصله و جهت بین نقاط نمونه بر روی همبستگی مکانی تاثیر

میگذارد .این روش وقتی بهترین کارآیی را دارد که از وجود همبستگی فاصله ای یا چولگی جهتی داده ها

آگاه باشیم .از این روش اغلب در علوم نفت و زمین شناسی استفاده میکنند.

یه چیزی رو خوب به خاطر بسپارید . اگر برای شما مهمه که نتیجه کارتون چقدر دقیقه ، در استفاده از

این نوع میان یابی ها خیلی دقت کنید و مثل بقیه فقط از kriging استفاده نکنید . چرا که هر کدوم استفاده های

خاص خودشون رو دارند.از این روش ها میتونید در 3ِD Analyst در نرم افزار ArcGIS استفاده کنید .

این روش ها در ArcGIS پارامتر هایی دارند که بعدا به شرح آنها میپردازیم .

موفق باشید .

بررسي روشهاي ميانيابي براي تعيين حداقل خطاي تخميني مطالعه موردي:

درجه حرارت و تبخير, /نويسنده : محمد حسين مهديان، محمود متين، نجفقلي غياثي.

مفاهیم مدل های TIN

در بحث قبل به توضیح دو نوع مدل رستری و وکتوری پرداختیم . تین ( TIN )

نوعی مدل میباشد .ساختار یک لایه تین از نود ( نقطه ) و خطوط تشکیل شده است .

 نود ها ارزش ارتفاعی را ذخیره میکنند و توسط خطوطی ( edge) به هم متصل میشوند .

این خطوط هیچ گاه به روی همدیگر نمیافتند و نمایی مثلثی شکل به مدل میدهند .

خطوط در یک نقشه تین میتواند نشان دهنده آبراهه یا ستیغ باشد .

چون توزیع نود ها در سطح نامنظم است ، در نواحی که سطح بسیار متغیر است و یا 

مواقعی که دقت و جزییات زیادی لازم است ، تین قدرت تفکیک بالاتری نسبت به رستر دارد .

در نواحی که لایه مورد نظر تغییرات کمی داشته باشد ( یکنواخت باشد . مثلا تغییرات

 ارتفاع کم باشد ) . دقت  لایه های نوع تین کمتر است .

از جمله مشکلاتی که برای ایجاد این نوع مدل وجود دارد ،این است که هزینه جمع آوری

داده های منبع ( اولیه ) مناسب برای ایجاد تین زیاد است .همچنین پردازش این نوع مدل ها

 از کارایی و کیفیت کمتری نسبت به رستر برخوردار است که به خاطر پیچیدگی ساختار

 داده های تین میباشد .

معمولا تین ها برای مدل سازی با دقت بالا در نواحی  کوچک به کار میروند. مثلا در انجام

 کار های مهندسی .چار که محاسبات مساحت پلانیمتری ، مساحت سطحی  و حجم

 را میسر میسازد .

 

 

 

فراخوان پنجمین همايش ملي علوم و مهندسي آبخيزداري ايران
مدیریت بلایای طبیعی

 

 

البته مطمئن باشید  هزار تا همایش دیگه هم تشکیل بشه آب از آب تکون نمیخوره  .

مدل نمایش داده های مکانی

سلام بر دوستان عزیز و گرامی . چه اونایی که نظر میدن و چه اونایی که میان و ما رو بی خبر میزارن.با

توجه به آمار کلمات کلیدی شما در موتور های جستجو به این نتیجه  رسیدم که دوستان بیشتر تمایل به یادگیری

GIS دارند و اغلب مشکلات آنها در این زمینه است .

یادگیری مدل نمایش داده های مکانی یکی از اساسی ترین و جز اولین مواردی است که باید در حیطه GIS

بیاموزید . پس با من همراه باشید .

به طور کلی برای نمایش داده ها دو مدل کلی وجود دارد :

1- مدل برداری

2-مدل رستری

در مدل برداری هر موقعیت از عوارض نقشه در GIS به صورت نقاط ، خطوط و یا پلیگون هایی نمایش داده

میشوند. مثلا : ایستگاه اتوبوس یک عارضه نقطه ای  ، رودخانه یک عارضه خطی و اراضی زراعی یک

عارضه پلیگونی میباشند .

در مدل رستری ( قبلا توضیح داده شده است ) فضا به طور منظم به سلول هایی که معمولا دارای شکل

مربعند ( پیکسل )تقسیم میشوند . موقعیت هر سلول به وسیله  شماره سطر و ستون تعیین میشود.

 مزایا و معایب مدل های برداری و رستری :

مزایای مدل برداری :

۱- مدل برداری حجم کمتری نسبت به مدل رستری دارد .

۲- توپولوژی را به صورت کدگذاری در خود جای میدهد .در نتیجه عملیات هایی که به

اطلاعات توپولوژی نیاز دارند سریعتر و موثر تر انجام میشود .

معایب مدل برداری :

۱-ساختار داده به مراتب از رستری پیچیده تر است ( داده های رستری راحت تر

پردازش میشوند) .

۲-اجرای عملیات همپوشانی (Overlay )مشکل میباشد .

۳-تغییرات و ویرایش آنها مشکل تر از رستری ها میباشد .

 مزایای رستری:

۱- ساختار آنها ساده است .

۲- عملیات همپوشانی راحت انجام میشود .

۳-تغییرپذیری مکانی به صورت موثرتری در فرمت رستری انجام میپذیرد .

۴-فرمت رستری برای کار با تصاویر رقومی ( تصاویر ارسالی ماهواره ها) و بهبود آنها

 راحتتر است .

معایب مدل رستری:

۱-حجم بالای داده ها

۲-نمایش ارتباط های توپولوژیکی در این مدل مشکل است .

۳-گرافیک های خروجی از لحاظ شکل ظاهری ، دقت و زیبایی مانند مدل برداری نیست .

شما میتوانید با جستجوی تصاویر  توسط کلمات کلیدی vector model و raster model

تفاوت های بین این دو مدل را مشاهده نمایید .همچنین درباره تصاویر رستری در مطالب قبلی توضیحات مفصلی دادم .

حقیقت تلخ- محاسبه ابعاد گابیون 1

میبینم که همچنان مشغول حفظ کردن کلمات و جملات (اکثرا بی سرو ته) کتب و جزوات هستید که چکیده ای از تراوشات

و تجربیات درست و اشتباه نویسندگان این جزوات است ( مربوط به همه کتب و جزوات نمیشود ) .تا کی میخواید

رقابت های بیهوده برای نمره داشته باشید ! ؟ .

این بار براتون مطلبی دارم که فکر کنم دوستداران گابیون ازش لذت میبرن .

محاسبه حجم چک دم های گابیونی :

1 - حجم خاک برداشت شده از پی و بال ها :

طول ارتفاع پهنا حجم مکعب
1. 0.60 (1.35+0.70)/2 1.2 0.738

2. 0.40 1.55+0.70)/2 1.2 0.540

3. 0.50 (1.55+0.80)/2 1.2 0.705

4. 1.30 (1.65+0.85)/2 1.2 1.950

5. 0.70 0.85 1.2 0.714

6. 2.00 (0.85+1.70)/2 1.2 3.060

7. 0.50 (0.85+1.55)/2 1.2 0.720

8. 0.40 (0.70+1.55)/2 1.2 0.540

9. 0.60 (0.70+1.35)/2 1.2 0.738

مجموع کل خاک برداشت شده = 9.705 کلیه واحد ها به متر میباشد .

سدهایی که کمتر از 3 متر ارتفاع دارند و ابعاد آنها 1*1*2 یا 0.85*0.85*2 یا 0.75*1.5*3

میباشد نیازی به محاسبه ابعاد ( ضخامت تاج و پایه سد) بر اساس اصول هیدرو استاتیک

یا فرمول های تجربی نیست.

برای گابیون های با ارتفاع بیش از ۳ تا ۵ متر ( منظور ارتفاع کل میباشد) ضخامت تاج و پایه بر

اساس فرمول زیر محاسبه میشود :

k=0.4H و d=0.6H

K = ضخامت تاج سد از سطح سرریز

d= ضخامت پایه سد

H= ارتفاع کل سد

عمق پی 1.5 برابر ارتفاع مفید سد است و پی سد طویلتر از سرریز میباشد .

ادامه دارد....

مدیریت سیلاب و ArcGIS

مدیریت صحیح دشت های سیلابی با ترکیبی از محاسبات صحیح و عملیات های حفاظتی به منظور کاهش

 خطرات  سیلاب به دست میاید .محاسبات و معیار های لازم برای مدیریت سیلاب از انواع منابع

 شامل منطقه بندی ، زیرحوزه و یا لوازم تاسیسات و هدف مورد نظر به دست میاید .

تحلیلگر مکانی آرک جی آی اس (ArcGIS Spatial Analyst) ابزار هایی دارد ( Tools) که باآنها

میتوان از اطلاعات جدید هیدرولوژی و چشم انداز زمین (Landscape) را استخراج نمود . این ابزار ها

 را میتوانید در بخش  Hydrologic Analysis  بیابید . میتوانید از این ابزارها برای مدل پیشبینی

 سیلاب استفاده کنید .

 ابزار Archydro که در پست قبلی آن را معرفی کردیم ابزار مناسبی برای محاسبه ویژگی های سه بعدی

کانال :ویژگی های فیزیکی ، ویژگی های بستر رودخانه ،پوشش گیاهی و ... میباشد .

با ArcGIS Tracking analyst  میتوانید به بررسی داده های مربوط به زمان بپردازید ،پدیده ها را

کشف کنید و تحلیل های تاریخی و سناریو ها رامدیریت نمایید .و رویدادهایی همچون بارندگی  زیاد و سطح

آب را پیمایش کنید .

 

 اگر حقیقت تازه ای در علوم یافتم ، میتوانم بگویم وابسته به پنج یا شش مسئله اصولی بود که موفق به حل

کردنشان شدم .و حالا که نگاه میکنم میبینم این مسایل نبردهایی بودند که بخت پیروزی در آنها با من بود .

                                                                            رنه دکارت

سال جدید تحصیلی را بر همه دانشجویان عزیز تبریک عرض میکنم .

معرفی ابزار Arc Hydro

GIS یک ابزار قدرتمند برای حل مشکلات مربوط به منابع آب همچون مدیریت منابع آب و

دسترسی به آب مناسب در مقیاس های محلی و منطقه ای میباشد .

هیدورلوژیست ها از فناوری GIS برای جمع آوری اطلاعات مختلف استفاده میکنند و این

 اطلاعات  را در یک سیستم قابل کنترل به کار میبرند. ابزار هایی که در Arc Hydro وجود

 دارد  به ساخت  عوارض هیدرولوژیکی ، میدیریت آنها و نمایش این عوارض و اشکال،

در محیط ArcGIS کمک  شایانی میکند .

Arc Hydro  در محیط ArcMap کار میکند .مخصوصا میتوانید از این ابزار برای جداسازی

حوزه های آبخیز یک منطقه استفاده کنید.

 

برای داونلود  بر روی Arc Hydro Tools v 1.0 Beta 2  کلیک کنید .

برای مشاهده بهتر وبلاگ در منوی View  پنجره Internet Explorer بر روی Text Size

کلیک کرده و Medium را انتخاب کنید .

 خیلی زود دیر میشه ...!

 

کتاب اثر محیط زیستی جنگلداری- انتشارات FAO

اثر محیط زیستی جنگلداری

مشكلات اصلي حوزه آبخيز :

 

براي استفاده از نيروي  انساني ، زمان  و منابع محدود ، بررسي و طرح ريزي حوزه آبخيز تا  جايي كه امكان  دارد

 

 بايد  عملا انجام گيرد . بررسي بايد در راستاي تشخيص اهداف اصلي و مشكلات عمده انجام گيرد .

 

 در عين حال نبايد از پتانسيل كل حوزه آبخيز غفلت نمود .

 

مشكلات عمده حوزه آبخيز :

 

مشكلات عمده و بزرگ حوزه آبخيز از  كشوري به كشور ديگر متفاوت است . بسياري از اين مشكلات وابسته به هم

 

هستند و نميتوان به راحتي آنها را تشخيص داد و از هم متمايز كرد. با اين وجود  ميتوان اين مشكلات  را به

 

گروههاي زير تقسيم نمود .

 

 اجتماعي – اقتصادي :

 

فقر روستايي در بالا دست سبب مهاجرت  روستاييان به شهر هاي بزرگ ميشود  و يا باعث تخريب  منابع حوزه

 

آبخيز ميگردد.

 

كاربري ارضي نامناسب ( كشت بر روي  شيب ، تغيير كشت بدون شخم مناسب ، چراي مفرط و..) باعث

 

 تخريب زمين و ديگر منابع حوزه آبخيز ميگردد.

 

جنگل زدايي  سبب افزايش خطرات سيلاب هاي فصلي و يا خشكسالي در پايين دست ميگردد.

 

 فني – سازماني ( Technical/institutional) :

 

طرح هاي ضعيف و  نامناسب  و  فعاليت هاي توسعه اجرايي ( جاده سازي ، خانه سازي ، معدن كاوي ،

 

ايجاد تفريح گاه ها و ... ) ، آبراهه هاي را تخريب نموده و محيط زيست را آلوده ميسازد .

 

طبيعت :

 

بلاياي طبيعي ( سيلاب هاي شديد ، زمين لغزش ها ،آتش سوزي هاي طبيعي و..) بر وضعيت حوزه آبخيز

 

 صدمه وارد مياورد. 

 

فرسايش طبيعي و فرسايش تسريع  شونده ، سبب  ته نشست رسوب در بند هاي ذخيره آب ، كانال هاي

 

 آبياري ، و ديگر تاسيسات عمومي ميشود .

 

دسترسي و محدوديت هاي منابع :

 

در اجراي طرح عملي حوز ه آبخيز نبايداز  موجوديت و  محدوديت هاي منابع چشم پوشي نمود .

 

 احتمال اجراي يك طرح  غيرواقعي  بسيار كم است .

 

برخي از محدوديت هاي بزرگي كه در پروژه هاي آبخيزداري در كشور هاي مختلف با آنها روبه رو

 

 هستند شامل:

نبود سرمايه .

كمبود نيروي انساني ، مخصوصا در سطح حرفه اي .

هماهنگي ضعيف بين سازمان هاي دولتي .

پويايي كم و  كمبود وسايل كاري  .

فقدان داده ها و  تحقيقات براي توسعه مداوم .

 

ديگر محدوديت هاي اجتماعي – اقتصادي ، سازماني و سياسي

 

 

اين محدوديت ها بايد  جدا ملاحظه گردند و استراتژي هاي مديريت حوزه آبخيز بايد بر اين محدوديت ها

 

غلبه نمايد . شناخت محدوديت ها و موجوديت منابع و استفاده بهينه از  اين موجوديت ها بر عهده آبخيزدار

 

 يا طراح پروژه است .

 

تشخيص مشكلات ، اهداف و اولويت ها :

 

1- جمع آوري داده هاي موجود :

 

جمع آوري داده هاي موجود ، اولين گام در جهت بررسي و طرح ريزي حوزه آبخيز است . در  بسياري از

 

 كشورها ،بررسي خاك ، زمين شناسي ،بررسي جنگل و مطالعات  اقلیم ممكن است قبلا

 

 انجام شده  باشد . گزارشات ، اطلاعات آماري  و نقشه ها كمك بسياري در بررسي حوزه آبخيز ميكند .

 

آژانس هاي دولتي ديگر ميتوانند عكس هاي هوايي ، نقش ههاي توپوگرافي ، اطلاعات مالكين و

 

 اطلاعات زيربنايي را مهيا نمايند . معمولا با صرف زمان اندكي براي جستجو ي اين منابع اطلاعاتي ، ميتوان

 

 از مزاياي آنها سود جست . در صورت  استفاده نكردن از اين منابع ، آبخيزدار هزينه و زمان زيادي را

 

 متحمل ميشود. داده هاي تاريخي همچون بارندگي ، سرعت جريان آب و تاريخچه كاربري ارضي را نميتوان

 

 فقط با بررسي هاي صحرايي به دست آورد  در صورتي  كه اين داده ها در آژانس هاي دولتي به صورت فشرده

 

 و خلاصه وجود دارد .

 

پس از اينكه  داده هاي موجود  جمع آوري  شد و مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت ، بررسي اوليه به منظور چك

 

 كردن ، اضافه نمودن و به روز رساني اطلاعات انجام ميگيرد . با انجام اين كار ، زمان كلي بررسي حوزه آبخيز

 

 بسيار  كاهش ميابد  .

 

 

-تشخيص سريع مشكلات حوزه آبخيز :

 

قبل از شروع بررسي تفصيلي ، اغلب بررسي هاي مقدماتي  نياز است . هدف اصلي از بررسي تفصيلي  ، تشخيص

 

 مشكلات عمده و جمع آوري يا تطبيق ( چك كردن ) داده هاي اوليه است.در اين نوع بررسي عموما كار هاي زير

 

 انجام ميگيرد :

 

جمع آوري اطلاعات دست اول در طبيعت و  ميزان مشكلات فيزيكي و اجتماعي كه در آينده كار طرح ريزي دقيق

 

 را  ساده تر ميكند .

 

استفاده از  تصاوير  ، نقشه ها و اطلاعات هاي ديگر  . بدين طريق آبخيزدار با شرايط حوزه آبخيز آشنا ميشود

 

بررسي تعداد ، دقت و شرايط ايتسگاه هاي آب و هوا شناسي در حوز ه آبخيز

 

ديدار و ارتباط با آژانس ها ،سازمان ها ، جوامع و كشاورزان محلي

 

سازماندهي به منظور  بررسي آتي و تخمين هزينه بررسي و طرح ريزي

 

مشكلات فيزيكي :

 

كشف و  تشخيص اين مشكلات معمولا كار سختي نيست . شيب هاي تند ، بدلند ها ، خاك هاي  مستعد لغزش ،

 

 سازند زمين شناسي ضعيف و غيره ، مثال هايي از اين نوع هستند . مشكلاتي همچون بارش شديد و سنگين

 

باران ، رواناب  زياد ، جريان هاي طغياني ، باد هاي سهمگين ، بايد از اطلاعات آب و هوا شناسي و يا با

 

جمع آوري اطلاعات و مشاهدات محلي  كسب گردند .

 

 

مشكلات استفاده از منابع :

 

مشكلاتي همچون تغيير كشت ، تخريب جنگل ، آتش سوزي ، چراي مفرط ، احداث نامناسب جاده و  عدم

 

كنترل معدن كاوي بايد تشخيص داده شود و اگر امكان داشته باشد ، دلايل آن بايد مورد ملاحظه قرار گيرد .

 

تشخيص درست اين مشكلات در مراحل اوليه كار در پيشبرد بررسي و طرح ريزي حوزه آبخيز و همچنين

 

 تشكيل خط مشي درست در آينده تاثير بسزايي دارد

 

مشكلات نهايي :

 

اثرات نهايي تخريب حوزه آبخيز -  فرسايش خاك ، زمين لغزش ، رسوب گذاري زياد ، آلودگي آب ،

 

 سيلاب ها و خشكسالي و غيره  بايد سريعا تشخيص داده شود . اين اثرات را ميتوان از طريق مشاهده و رسيدگي

 

سريع و تا حدي از داده هاي به دست آمده از آژانس هاي منابع آب و يا  مناطق مسكوني محل مورد نظر   يافت .

 

مشکلات اجتماعی و اقتصادی و مشکلات دیگر :

مشکلات اجتماعی و اقتصادي  كشور هاي در حال توسعه ، مانع مهمي در انجام كار هاي است .

 

هر مشكل اينچنين  بايد در مراحل ابتدايي  انجام پروژه تشخيص داده شود . از جمله اين مشكلات ميتوان به

 

تصرف اراضي ، فقر ، فرهنگ ،مقبوليت پايين نوآوري در منطقه  ، كاهش فصلي كارگر و ... را ميتوان نام برد .

 

 ملاحظه امكانات مديريتي : -2.3

 

چالش هايي كه در طي انجام پروژه شناخته ميشوند :

 

صرفا تشخيص مشكلات حوزه آبخيز براي انجام صحيح يك پروژه كافي نيست .چالش هاي ممكن نيز بايد به

 

هنگام آغاز كار  بررسي گردد.

 

ادامه دارد...

 

منبع : FAO watershed management field manual

 

 

 

 

 

dammed rivers , dammed lies

                                            

                                             

                                                      کلیک کنید

بررسی و طرح ریزی حوزه آبخیز

                   

                               بررسي و طرح ریزی حوزه آبخيز :

حفاظت ، توسعه و  احياي   مناطق كوهستاني و يا حوزه هاي آبخيز بالا دست اهميت زيادي در

 پيشرفت  اهداف توسعه ای دارد . با توجه به اين موضوع بسياري از كشور هاي در حال توسعه

 توجه زيادي به مديريت حوزه آبخيز دارند .

تعاريف :

براي شروع لازم است ، چندين  تعريف مهم را توضيح دهيم .

يك حوزه آبخيز(watershed) به لحاظ توپوگرافيكي ناحيه اي است كه توسط سيستم رودخانه

 زهكشي ميشود . براي مثال كل زمين زراعي كه به چند نقطه  از نهر يا رودخانه زهكشي ميشود .

 يك حوزه  آبخيز ، واحدي هيدرولوژيك است كه به عنوان واحد فيزيكي- زيست شناختي و همچنين

در بسياري  اوقات به عنوان يك واحد اقتصادي – سياسي به منظور بررسی و مديريت منابع

 طبيعي ، توصيف و  به كار ميرود . ‍‍Catchment  اغلب مترادف با حوزه  آبخيز ميباشد  .

اندازه مشخصي براي  حوزه آبخيز وجود ندارد . يك حوزه ميتواند از چندين هزار كيلومتر مربع

 تا چند كيلومتر مربع  وسعت داشته باشد .

حوزه آبخيز با حوزه رودخانه (River basin  )  تفاوت دارد . ممكن است يك رودخانه در مسير

جريان خود به دریا از صدها حوزه آبخيز و انواع بسياري از اشكال زمين ( Land form) گذر نمايد .

تخريب حوزه آبخيز ( watershed degradation) :

تخريب حوزه آبخيز یعنی از بين رفتن ارزش حوزه شامل ، پتانسيل توليدي ، خاك و آب همراه با

 تغييرات رفتارهيدرولوژيكي سيستم رودخانه  در طی زمان است  و نتيجه آن كاهش كيفيت و

 كميت و زمان جريان آب  . تخريب حوزه آبخيز از رابطه متقابل عوارض فيزيوگرافيكي

 ، اقليم و كاربري ارضي ضعيف  (جنگل زدايي بيش از حد ، كشت نامناسب ، تخريب خاك

و شيب ها توسط معدن كاوي ، حركت حيوانات ،ساخت رودخانه و انتقال ، ذخيره و تغيير جهت

 و استفاده  نامناسب از  آب ) ناشی میشود .و  به نوبه خود منجر به تسريع تخريب  بوم شناختي

، كاهش فرصت هاي اقتصادي و افزايش  مشكلات اجتماعي ميگردد.

همه حوز هاي آبخيز  داراي انواع منابع طبيعي – خاك ، آب ، جنگل ، مرتع ، جانوران وحشي ،

مواد معدني و  غيره هستند . از آنجايي كه  آبخیزداری شامل تصميم گيري درباره 

 استفاده  از منابع به منظور چندين هدف  ميباشد ، استفاده از چندين تخصص با هم ، لازم به

نظر ميرسد .

آبخیزداری بايد  با همكاري سازمان هاي مختلف دولتي و همچنين طبقات مختلف اجتماعي

مردم  انجام گيرد . از طرف ديگر ، دخالت افراد و عناصر بسيار زياد در تصميصم گيري

  باعث عدم کارایی  نتايج ميگردد. براي مثال اگر هدف اصلي ، حفاظت يك  بند  آبياري باشد

 ، مسئولان و آ‍ژانس هاي آبياري بايد در اين زمينه دخالت نمايند ، نه سازمان  آب و برق .

عوامل جديد ساخته دست بشر ( احداث جاده ، معدن كاوي و... ) و يا عوامل طبيعي

 ( زمين لغزش ها  ، آتش سوزي هاي طبيعي ، سيل ) همواره فاكتور هاي موثر بر مديريت

 حوزه آبخيز میباشند .

توجه به اين نكته حائز اهميت است كه وقتي  چالش هاي جديدي در راستاي آبخیزداری

 روي دهد ، طرح مديريت اول بايد صلاح شود که مسئوليت آن به عهده طراحان و آبخيزدارن است .

آنها بايد مسئولان دولتي را متقاعد كنند كه آبخيزداري يك فرآيند مداوم و قابل تغيير است . 

بررسی  و طرح ريزي  حوزه آبخيز : 

 بررسی و طرح ريزي حوزه آبخيز ، اولین کارهای یک آبخیزداری است كه اگر به طور

 صحيح تفهيم و اجرا گردد ، باعث اجرا ي موفق یک طرح  آبخيزداري ميشود .

چهار سطح بررسي و طرح ریزی حوزه  آبخيز :

1-سطح ملي : در سطح ملي   نوعی  شناسايي سريع توسط عكس هاي هوايي و تكنيك هاي

سنجش از دور انجام ميگيرد .

 اين سطح براي تشخيص مشكلات حوزه  آبخيز مناطق  بزرگ مقیاس مناسب است . با

اين نوع  بررسي  ميتوان طبقات وسيع كاربري اراضي وعوامل مهم تخريب را  مشخص نمود .

با استفاده از ادغام  داده هاي موجود و  با تكنيك هاي اين سطح ميتوان اطلاعات كافي  براي

 يك طبقه بندي ساده حوزه هاي آبخيزدر سطح ملي انجام داد .

هدف اصلي اين طبقه بندي كلي ، تشخيص  موارد مهم زير ميباشد .

ماهيت حوزه آبخيز : براي نمونه حوزه هاي آبخيز شهري ، جنگلي، صحرايي و... .

تشخیص مشكلات بزرگ و نواحي بحراني : براي نمونه مشكلاتي كه به دلايل انساني يا طبيعي ،

 و يا هر دو روي ميدهند .

 شدت مشكلات و وسعت  نواحي بحراني .

مكان هاي حوزه آبخيز : همچون  حوزه هاي آبخيز اراضي مرتفع ، حوزه هاي اراضي پست و ... .

اين طبقه بندي ميتواند نقش مهمي در تعيين سياست ملي و اولويت كارگذاري ها داشته باشد .

سطح منطقه اي يا ناحيه اي :

گروهي از حوزه هاي آبخيز در اين سطح بررسي ميشوند . همچنين طرح  هاي  توسعه

منطقه اي در اين سطح  انجام ميگردد.

در اين سطح ، نواحي محدود تري نسبت به سطح ملي تحت پوشش قرار ميگيرد ولي ضرورتا 

 براي  يك حوزه آبخيز خاص ، به اندازه سطح ملي دقيق نيست .

اين بررسي ها در ايجاد طرح هاي توسعه  دراز مدت براي منطقه يا ناحيه حائز اهميت است .

سطح حوزه آبخيز و زير حوزه :

بيشتر بررسي هاي دقيق در سطح حوزه ابخيز  انجام ميشوند . زيرا يك حوزه آبخيز ، يك واحد

كاركردي است كه در يك سيستم كامل، نواحي بالا دست و پايين دست را با يكديگر مرتبط

ميسازد و  نيز واحد مناسبي براي طرح ريزي و  تحليل هاي اقتصادي است .

در يك حوزه آبخيز بزرگ ، بررسي و طرح ريزي دقيق در زير حوزه هايي كه با مشكلات

 جدي و يا در نواحي بحراني انجام ميگيرد .

سطح زراعی :

بررسي در سطح زمين زراعي و بررسي به منظور توسعه اجتماعي نيز  لازم به نظر ميرسد.

 اين سطح بررسي بسته به نياز هاي واقعي  ميتواند در طي دوره بررسي  يا در آغاز مرحله

اجرای طرح  انجام گيرد .

هدف اصلي بررسي در اين سطح ، بهبود مديريت اراضي زراعي و توسعه اجتماعي در

 حوزه آبخيز است  و بيشتر تاكيد بر حفاظت و توسعه دارد .

از طريق بررسي و طرح ريزي  در سطح محلي اطلاعات  اساسي و مهمي فراهم ميشود .

به طوري كه كشاورزان و جوامع محلي را نيز شامل ميشود . اگر در محل مورد نظر دولت

محلي ، اتحاديه كشاورزان  و..تاسيس شده باشد ، نماينده هاي  آنها بايد در پروسه بررسي

در مقياس محلي شركت داشته باشند . 

یه منظور  استفاده  از نيروي انساني ، منابع ، و زمان ، بررسي وطرح ريزي حوزه آبخيز 

تا جايي كه  امكان دارد بايد عملي انجام گيرد . 

بررسی ها  بايد در راستاي اهداف  اصلي و مشكلات عديده انجام گيرد و طرح ها و نظريه ها

بايد متمركز بر حل كردن و كاهش مشكلات باشد .در عين حال  نبايد از پتانسيل كلي حوزه آبخيز

 غفلت كرد.

 ادامه دارد ..

 

 

داونلود کتاب Stream Barrier Removal Monitoring Guide

                                    
                                  داونلود کنید

آموزش نرم افزار ENVI

 

                                                 کلیک کنید

 

واکنش جامعه نسبت به سیل و سیلاب

چگونگی واکنش جامعه نسبت به سیل و سیلاب به نحوه اطلاع جامعه از بلای سیل 

بستگی دارد . آگاهی از این بلای طبیعی تا حدی به تمام یا بعضی از ویژگی های

فیزیکی ( طبیعی ) خود بلا بستگی دارد . مثلا برتون و دیگران ( ۱۹۷۹) نشان دادند که آگاهی

 از سیل و به دنبال آن سازگاری با حادثه مستقیما به فراوانی وقوع سیل مربوط میشود.

 همچنین اطلاع از بلا به طور قابل توجهی بین گروههای مختلف فرهنگی متفاوت است .

 مثلا جوامع پیشرفته فنی اروپای غربی و ایالات متحده آمریکا تا حد زیادی به لزوم سازگاری با

سیل پی برده اند . اما برای گروههای کشاورزی استفاده کننده از سیلاب در جنوب آریزونا و

شمال مکزیکو چنین مسئله ای وجود ندارد . اما در اینجا هم اختلافاتی وجود دارد  .

 سرخپوستان واقعیت سیل و سیلاب را پذیرفته اند در صورتی که گروههای پیشرفته اندکی

 با این پدیده سازگار شده اند . همچنین بعضی گروهها در آرزوی کنترل سیل هستند در

صورتی که بعضی دیگر آن را کار خدا میدانند و معتقدند باید آنرا تحمل کنند .

در هر اجتماع و یا قلمرو فرهنگی خاص اغلب تفاوت های بجایی در درون یک گروه و یا در بین

 گروهها وجود دارد . گروههایی مانند کارگذاران علمی . مصرف کنندگان مانبع و عامه مردم

  آگاهی متفاوتی نسبت به دانشمندان دارند . این اختلاف ممکن است از گوناگونی ماهیت و

 میزان تجربه شخصی و تفاوت تاثیرگذاری سیل و سیلاب بر مصرف کنندگان مختلف ناشی

 گردد.  مثلا برای مدیر یک کارخانه چند سانتیمتر سیلاب در زمانی کوتاه در مواقع نادر ممکن

است مسئله ای پیش نیاورد ولی برای مدیر دیگری که با سیلاب های پی در پی و عمیقتر

مواجه است این مسئله جدی است .

افراد  یا گروهها میتوانند به طرق متعدد خود را با بلایای سیل وفق دهند . تحقیقات وایت و

 شاگردانش در شیکاگو به شناسایی مجموعه واکنش های ممکن منجر گردید ( وایت ۱۹۷۵ -

برتون و دیگران ۱۹۷۹) . این واکنشها عبارتند از :  برعهده گرفتن زیان - کمک مردمی-

کاهش  سیل و کنترل- مرتفع کردن زمین - تخلیه فوری مردم و برنامه ریزی مجدد

- تطابق سازگاری - تغییر کاربری زمین و تنظیم آن و بیمه سیل .

ویژگی های سیل موفقیت و موفقیت در پیش بینی در این مورد ملاحظاتی مهم محسوب

 میشوند . از این رو در مطالعه واکنش نسبت به سیل بهتر اسن ویژگی های فیزیکی مهم 

سیل را  مد نظر داشته باشیم ( عمق آب - مدت یا دوام غرقابی - ناحیه مغروق -

سرعت جریان - روابط میان فراوانی و تکرار سیل - فصل بندی - اوج جریان - کاهش

و افزایش بده - بار رسوب - حجم کل رسوب ) .

دوستان علاقه مند میتوانند برای اطلاعات بیشتر  به کتاب ژئومورفولوژی و مدیریت محیط

ترجمه دکتر شاپور  گودرزی نژاد مراجعه نمایند .

موفق باشید

DATUM TRANSFORMATION

این برنامه شما را قادر میسازد  دو سیستم مرجع را به همدیگر تبدیل کنید .

                          

                                       Datum Transformation   

 

بزرگترین ترس من از آن است که شایستگی زجرهایم را نداشته باشم

                                                                        داستایوفسکی

داونلود نرم افزار ILWIS

  

            چند ماه پیش گفته بودم که قراره نرم افزار الویس مجانی بشه .

                                 این هم نرم افزار الویس   3.3  ILWIS   .

 البته الویس ورژن 3.4 هم به بازار اومده

 

اگر برای زندگی چرایی داشته باشی ، با هر چگونه ای خواهی ساخت

                                                                                      ( نیچه)